Hexadecimaal

Hexadecimaal is een talstelsel met grondtal 16 dat wordt gebruikt om binaire gegevens weer te geven. In tegenstelling tot het stelsel met grondtal 10 (of decimale stelsel), dat 10 symbolen gebruikt om getallen weer te geven, gebruiken hexadecimale cijfers 16 symbolen — de cijfers "0"-"9" voor de waarden 0-9 en de letters "A"-"F" voor de waarden 10-15.

In een stelsel met grondtal 10 tel je in veelvouden van 10. Na elke groep van 10 verhoog je het volgende hogere cijfer: bij het tellen van "8-9-10-11-12" wordt bijvoorbeeld het tweede cijfer (de kolom voor de tientallen) verhoogd van 0 naar 1 en wordt het eerste cijfer (de kolom voor de eenheden) weer op 0 gezet; bij het tellen van "98-99-100-101-102" worden zowel het tweede als het derde cijfer (de kolom voor de honderdtallen) verhoogd. In een stelsel met grondtal 16 verhoog je het volgende hogere cijfer in plaats daarvan na elke 16 waarden: bij het tellen van "8-9-A-B-C-D-E-F-10-11-12" wordt het tweede cijfer bijvoorbeeld pas na F (de 15e waarde) verhoogd, in plaats van na 9.

Computers gebruiken hexadecimale waarden om binaire gegevens in een korter, voor mensen leesbaar formaat weer te geven. In plaats van een lange reeks nullen en enen zijn hexadecimale waarden compact en goed leesbaar. Elk hexadecimaal cijfer staat voor één mogelijke combinatie van 4 bits, ook wel een nybble genoemd; het hexadecimale cijfer B staat bijvoorbeeld voor de specifieke reeks bits 1011. Omdat een byte 8 bits bevat, kan een combinatie van twee hexadecimale cijfers elke mogelijke byte weergeven. Hexadecimale cijfers zijn ook niet hoofdlettergevoelig — bb74 en BB74 zijn dezelfde waarde.

Hexadecimale getallen kunnen ook grote getallen weergeven met minder tekens dan decimale getallen. Twee hexadecimale cijfers kunnen bijvoorbeeld elke waarde tussen 0 en 255 weergeven, terwijl zes hexadecimale cijfers elke waarde tussen 0 en 16.777.215 kunnen weergeven. De volgende waarden vertegenwoordigen bijvoorbeeld allemaal hetzelfde getal:

• Decimaal: 47.988
• Hex: BB74
• Binair: 1011 1011 0111 0100

Hexadecimale getallen gebruiken

Omdat veel hexadecimale getallen verkeerd kunnen worden geïnterpreteerd als decimale getallen of woorden, bevatten ze vaak een speciale notatie om aan te geven dat het hexadecimale getallen zijn. Unix en de programmeertaal C evenals afgeleiden zoals (C++ en Java) gebruiken bijvoorbeeld het voorvoegsel 0x vóór een hexadecimaal getal in broncode; bijvoorbeeld 0xBB74. Unicode-tekens die door hexadecimale getallen worden weergegeven, gebruiken het voorvoegsel U+; de letter "T" in Unicode is bijvoorbeeld U+0054.

Webdesigners en grafisch ontwerpers gebruiken vaak hexadecimale waarden om RGB-kleuren weer te geven met hexadecimale kleurcodes. Deze codes beginnen met het symbool #, gevolgd door zes hexadecimale cijfers — twee cijfers voor een waarde tussen 0 en 255 voor elk van de rode, groene en blauwe kanalen. #800080 staat bijvoorbeeld voor de kleur paars door rood en blauw in gelijke hoeveelheden te mengen (met het hexadecimale cijfer 80, dat de waarde 128 vertegenwoordigt) en geen groen te gebruiken (met het hexadecimale cijfer 00, dat de waarde 0 vertegenwoordigt). Zes hexadecimale cijfers kunnen meer dan 16 miljoen mogelijke kleuren weergeven.